Dünya gündeminde son dönemde Grönland, kritik mineraller, elektrikli araçlar ve yapay zekâ ekseninde şekillenen yeni bir jeopolitik başlık olarak öne çıkıyor. Avrupa, geçtiğimiz hafta Grönland ile bağlantılı yaptırımları tartışırken; Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya’dan ABD’ye gönderilen tüm mallara %10 oranında gümrük vergisi uygulanacağı netleşti. Söz konusu vergilerin 1 Şubat’ta yürürlüğe girmesi ve 1 Haziran itibarıyla %25’e yükselmesi bekleniyor. ABD’den gelen haberler, bu uygulamanın ABD Grönland’ı satın alana kadar yürürlükte kalacağına işaret ediyor. Grönland, Danimarka Krallığı’nın özerk bir bölgesiyken, mineral bakımından zengin bir ada. Ayrıca aktif maden işletmeleri bulunmamasına dünya genelinde en büyük nadir toprak rezervlerinden birine ev sahipliği yapıyor.
Grönland’ın Nadir Toprak Mineralleri Neden Bu Kadar Değerli?
Grönland modern teknoloji için hayati önem taşıyan birçok minerali barındırdığından ulusal güvenlik ve jeopolitik açıdan çok önemli hale geldi. Özellikle değişen küresel dengelerde; ulusal güvenlik, kritik mineraller erişim ve birçok başka neden ile Grönland’ı daha da öne çıkarıyor. Grönland’ın henüz keşfedilmemiş kritik mineral ve nadir toprak elementi yataklarına sahip olduğu konusunda geniş bir fikir birliği var. Ancak, bu yatakların ne kadar olduğu veya bunların çıkarılmasının çabaya değip değmeyeceği henüz net değil.
Rusya ve Çin’in güçlenmesine karşı birçok ülke Grönland’daki varlığını genişletmeye çalışıyor. Özellikle madencilik alanında Grönland stratejik bir bölge haline geldi. Neodimyum ve disprosyum gibi “nadir toprak elementleri” teknoloji endüstrisine güç veren mıknatısların ve motorların üretiminde kullanılıyor. Diğer bazı mineraller ise yapay zekâ patlamasını yönlendiren yarı iletkenler açısından kritik rol oynuyor.
Nadir toprak minerallerine erişim, günümüzün birçok yüksek teknoloji tedarik zincirlerinde en önemli darboğazlardan biri olarak görülüyor. Çin, nadir toprak elementlerinin üretimi ve rafinasyon alanında hakimiyetini korurken bu alandaki stratejik adımlarını 2025’te atmıştı.
Küresel Yapay Zekâ Yarışında Grönland Etkisi
Küresel yapay zekâ yarışında Grönland’ın kritik mineralleri, giderek daha cazip bir hedef haline geliyor. Ada, ABD’nin Çin karşısında teknolojik üstünlüğünü koruma çabaları açısından hayati önem taşıyan büyük bir nadir toprak elementleri yatağına ev sahipliği yapıyor. Ancak bu elementlere ulaşmak o kadar kolay değil. Grönland; altın ve demirden bakır ve grafite kadar çeşitli değerli cevher ve mineral yataklarına ev sahipliği yapıyor. Ancak ülkenin kaynaklarının büyük bir kısmı, adanın izolasyonu, zorlu koşulları, çevresel yönetim ve madencilik sektörünün fiyat duyarlılığı nedeniyle kullanılamıyor.
Grönland’daki Tanbreez yatağı, dünyanın en büyük nadir toprak mineral yataklarından biri olarak kabul ediliyor. Ancak oradaki mineral, değerli metalin çok küçük bir yüzdesini içerdiğinden, nakliyesinin ekonomik açıdan karlı olması muhtemel gözükmüyor.
Dünyanın üçüncü büyük bilinen karasal nadir toprak rezervlerinde birine sahip olan Grönland, aynı zamanda yüksek teknoloji uygulamaları için gerekli olan iki kritik mineral olan germanyum ve galyum rezervleriyle de dikkat çekiyor. Germanyum, fiber optik tellerin temel bileşenlerinden biri olurken; galyum, tüketici elektroniği, güç kaynağı, veri merkezi ve hatta kuantum cihazı için gerekli olan yarı iletkenlerde kullanılıyor. Çin, bugün dünya çapında galyumun yaklaşık %98’ini ve germanyumun yaklaşık %60’ını kontrol ediyor ve özellikle çıkarıldıktan sonra minerallerin rafinasyon aşamasında ciddi bir üstünlüğe sahip.
Çağrı Koray Öztopçu
