Plastik tüketiminde bilinçlenme önemli! Plastik, insanlık tarihinde nispeten yeni bir buluştur ve ilk örnekleri 1800’lü yılların sonlarına kadar uzanır. Ancak çok yönlülüğü ve düşük üretim maliyeti, onu modern zamanların en yaygın kullanılan malzemelerinden biri haline getirdi.
1950’lerden 1970’lere kadar az miktarda üretilen plastik daha yönetilebilirken, 1970-1990 arasında plastik atık üretimi üç kattan fazla arttı. 2000’li yılların başında üretilen plastik atık miktarı, son 40 yılda olduğundan daha fazla arttı.
Her yıl yaklaşık 400 milyon ton plastik atık üretiyoruz
1970’lerden bu yana plastik üretim hızı diğer tüm malzemelerden daha hızlı artarken küresel plastik üretiminin 2050 yılına kadar 1.100 milyon tona ulaşacağı tahmin ediliyor.
Tek kullanımlık plastik ürünler de dahil olmak üzere, üretilen tüm plastiklerin yaklaşık yüzde 36’sı ambalajlarda kullanılıyor ve yaklaşık yüzde 85’i çöplüklere ya da kontrolsüz atıklara karışıyor. Ayrıca plastik ürünlerin yaklaşık yüzde 98’i fosil yakıtlardan veya işlenmemiş hammaddelerden üretiliyor. Geleneksel fosil yakıt bazlı plastiklerin üretimi, kullanımı ve yakılmasından kaynaklanan sera gazı emisyon düzeyinin 2040 yılına kadar küresel karbon payının yüzde 19’una ulaşacağı tahmin ediliyor.
Şimdiye kadar üretilen plastiklerin yalnızca tahmini olarak %9’u geri dönüştürüldü ve %12’si yakıldı. Geriye kalan kısım ise ya halen kullanılıyor ya çöplüklere ya da okyanuslar da dahil olmak üzere çevreye atılıyor. Plastik atıkların çevreye yayılmasını durdurmak için sistemik değişime acil ihtiyaç var.
Üretilen 7 milyar ton plastik atığın yüzde 10’undan azı geri dönüştürüldü
Üretilen 7 milyar ton plastik atığın yüzde 10’undan azı geri dönüştürülebilirken, milyonlarca ton plastik atık çevreye yayılıyor. Çevresel etkisinin dışında ayırma ve işleme sırasında plastik ambalaj atıklarının değerindeki tahmini yıllık kaybın 80-120 milyar doları olduğu tahmin ediliyor.
Birçoğumuz plastik ürünleri her gün, nereye gidebileceklerini düşünmeden; yiyecek ambalajları, şişeler, şişe kapakları, alışveriş torbaları, pipetler gibi farklı formlarda kullanıyoruz. Sonuçta da nehirler ve göller plastik atıkları iç kesimlerden denize taşıyor ve bu da onları okyanus kirliliğine en büyük katkıda bulunanlar haline getiriyor.
Doğaya 69 milyon ton plastik atık bırakılıyor
2023 yılında 159 milyon ton plastik atık oluşurken, küresel plastik atıkların %43’ü ömrünün sonunda yanlış yönetilerek doğaya maalesef 69 milyon ton plastik atık olarak dönüyor.
Amerika Birleşik Devletleri’nde yiyecek ve içecek endüstrisi yılda yaklaşık 34 milyon ton plastik ambalaj atığı üretiyor. Batı Avrupa’da ise ortalama yıllık plastik tüketimi kişi başına 150 kg civarında olup; bu, küresel ortalama olan 60 kg’nin iki katından fazladır.
Ambalajlarda daha az plastik kullanmalıyız
Kaynak azaltma stratejilerini benimseyen şirketler, kullanılan toplam ambalaj miktarını en aza indirebilir. Araştırmalara göre ürün tasarımının optimize edilmesi ve daha az ambalajlama gerektiren malzemelerin kullanılması, plastik atık üretiminde %25’e kadar azalma sağlayabilir. Toplu satın alma seçenekleri de plastik tüketiminin azaltılmasında ve işletmeler için maliyet tasarrufu sağlanmasında önemli bir rol oynuyor.
Yeniden kullanılabilir çözümleri benimsemeliyiz
Yeniden kullanılabilen kapların veya torbaların teşvik edilmesi, plastiğin azaltılmasında kayda değer bir etki yaratabilir. Yapılan bir araştırma, işletmelerin yeniden kullanılabilir bir paketleme sistemi uygulayarak tek kullanımlık plastiklerde %90’lık etkileyici bir azalma elde ettiğini ortaya çıkardı.
Tüketicileri eğitimi ve bilinçlendirilmesi çok önemli
Plastik atıkların çevresel etkileri konusunda tüketici farkındalığının artırılması son derece önemlidir. Şirketler sosyal medya, ambalaj etiketleri ve eğitim kampanyaları vasıtasıyla müşterilerini plastiğin azaltılmasının yararları konusunda bilgilendirebilir ve eğitebilir. Ayrıca araştırmalar, şirketlerin net bilgi sunarak ve tüketicileri eğiterek satın alma kararlarını etkileyebileceğini ve sürdürülebilir tüketim alışkanlıklarını geliştirebileceğini gösteriyor.
Döngüsel ekonomi uygulamaları hayata geçirilmeli
Plastik tüketimini azaltmada en önemli adımlardan biri de geri dönüşüm girişimlerini desteklemekten geçiyor. Şirketler, yerel geri dönüşüm programlarıyla iş birliği içinde ve geri dönüşüm altyapısına yatırım yaparak, plastik atıkların etkin yönetimini ve yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir. Ayrıca işletmeler döngüsel ekonomi uygulamalarını hayata geçirerek plastik kirliliğinin azaltılmasına ve sürdürülebilir bir geleceğin desteklenmesine katkıda bulunabilir. Ambalaj seçeneklerini yeniden değerlendirebilir ve çevre dostu alternatifleri tercih edebilirler. İşletmelerin farklı ambalaj malzemeleri kullanarak tek kullanımlık plastiklere olan bağımlılığı önemli ölçüde azaltması mümkün.
Şirketler ambalajlamayı yeniden düşünerek, kaynak azaltımıyla, yeniden kullanılabilir çözümleri benimseyerek, tedarikçilerle işbirliği yaparak, tüketicileri eğiterek, geri dönüşüm girişimlerini destekleyerek, kurumsal sorumluluk bilinciyle uygulamaları sürekli iyileştirerek plastik tüketimini azaltma konusunda önemli adımlar atabilir. Veriler ve istatistikler bu sorunun aciliyet taşıdığını vurguluyor ve işletmeler proaktif adımlar atarak yalnızca çevreyi korumakla kalmayıp aynı zamanda marka itibarını ve bağlılığını da artırabilir.
Çağrı Koray Öztopçu
